Aynı boyutta, aynı çözünürlükte, aynı yenileme hızında iki monitör yan yana durur ve görüntüleri birbirini tutmaz. Aradaki farkın kaynağı çoğu zaman panel teknolojisidir.
Kutunun üstünde IPS, VA ya da OLED yazar. Üç harflik bu kısaltma, ekranın karanlık sahnede nasıl davranacağını, yandan bakınca rengin bozulup bozulmayacağını ve hızlı oyunda görüntünün iz bırakıp bırakmayacağını baştan belirler.
Panel ne demek
Ekranın kendisi bir ışık kaynağı ve o ışığı süzen bir katman olarak düşünülebilir.
IPS ve VA panellerde arkada bir LED aydınlatma yanar. Önündeki sıvı kristal katman, her piksel için o ışığın ne kadarının geçeceğine karar verir. Kristallerin diziliş biçimi panelin adını da veriyor.
OLED bu mantığı tümden bırakır. Arkada aydınlatma yok, her piksel kendi ışığını kendi üretir. Siyah göstermesi gerektiğinde piksel tamamen söner.
IPS
Renk doğruluğu ve görüş açısı bu panelin güçlü tarafı.
Ekrana yandan, yukarıdan ya da aşağıdan bakın, renkler büyük ölçüde yerinde durur. Grafik işi, video kurgu, fotoğraf düzenleme gibi rengin doğru olması gereken işlerde uzun zamandır varsayılan tercih.
Zayıf noktası siyahlar. Arkadaki aydınlatma karanlık sahnede de bir miktar sızdığı için siyah, gerçek siyah yerine koyu griye yakın görünür. Karanlık bir odada film izlerken bu fark hissedilir.
Eski IPS panellerin yavaş olduğu doğruydu, artık o kural geçerli değil. Hızlı IPS panellerde tepki süresi 1 milisaniye seviyesine indi, yenileme hızı 240 Hz ve üstüne çıktı.
VA
VA’nın ayırt edici özelliği kontrast.
Sıvı kristaller ışığı daha etkili biçimde kapatır, bu yüzden siyahlar IPS’e göre belirgin biçimde derindir. Karanlık sahneli filmler ve atmosferik oyunlarda gözle görülür bir avantaj.
Bedeli görüş açısında ödenir. Ekrana açılı bakıldığında kontrast düşer, renkler soluklaşır. Tek başınıza karşısında oturuyorsanız sorun yok, ama üç kişi yan yana aynı ekrana bakacaksa dert olur.
Bir de karanlıktan karanlığa geçişlerde bazı VA panellerde iz kalır. Koyu sahnede hızlı hareket eden nesnenin arkasında silik bir gölge sürüklenir. Panelden panele değişen bir kusur, hepsinde aynı ölçüde görülmüyor.
OLED
Her pikselin kendi ışığını üretmesi iki büyük sonuç doğuruyor.
Birincisi gerçek siyah. Piksel kapandığında oradan hiç ışık çıkmaz, dolayısıyla kontrast oranı pratikte sınırsıza yaklaşır. Yıldızlı gökyüzü sahnesinde yıldızlar kömür karası bir zemine oturur.
İkincisi hız. Piksel tepki süreleri 0,1 ila 0,3 milisaniye aralığında, sıvı kristalin mekanik olarak dönmesini beklemek gerekmediği için geçişler neredeyse anlık. Hızlı tempolu oyunlarda hareket netliği bariz biçimde daha iyi.
Karşılığında iki konu var. Tam beyaz ekranda sürdürülebilir parlaklık, iyi bir IPS’in altında kalabiliyor; aydınlık bir odada gündüz çalışırken bu hissedilir. İkincisi kalıcı iz riski: aynı sabit görüntü çok uzun süre ekranda kalırsa hayaleti yerleşebilir. Günümüz modellerinde piksel kaydırma ve parlaklık yönetimi gibi önlemler var, yine de günün sekiz saati sabit bir tablo arayüzüne bakılacaksa akılda tutmak gerekiyor.
Hangi kullanıcıya hangisi
Ofis işi, tarayıcı, tablo, uzun metin. IPS rahat bir tercih. Görüş açısı geniş, renk dengeli, gündüz parlaklığı yeterli.
Rekabetçi oyun. Yüksek yenileme hızlı IPS ya da OLED. İkisi de yeterince hızlı, OLED hareket netliğinde önde, IPS ise uzun ömür ve gündüz parlaklığında rahat.
Film, dizi, tek oyunculu atmosferik oyun. Karanlık odada OLED, aydınlık salonda VA mantıklı duruyor. İkisi de kontrastta IPS’in önünde.
Renkle çalışan işler. Fabrika kalibrasyonu yapılmış bir IPS hala en güvenli yol. Kutudan çıkan ölçüm raporu varsa bakın.
Karma kullanım. Çoğu insan tek monitörle hem çalışıp hem oynuyor. Bu durumda hızlı bir IPS, dengeyi en az ödün vererek kuran seçenek.
Panelden bağımsız bakılacaklar
Panel türü tek başına iyi bir ekran yapmıyor. Monitör ve ekran kategorisinde aynı panelden çok farklı modeller bulunur.
Çözünürlük ile ekran boyutunun uyumu önemli. 27 inçte 1080p seyrek görünür, aynı boyutta 1440p belirgin biçimde daha net durur.
Yenileme hızını yalnız oyuncular dert etmiyor, 120 Hz bir ekranda fare imleci bile gözle görülür biçimde akıcı hareket ediyor. Konuyu daha ayrıntılı okumak isterseniz ekran yenileme hızı rehberimiz yardımcı olur, ayarın nasıl değiştirileceği ise monitör Hz ayarı yazısında anlatılıyor.
Bağlantı tarafını da atlamayın. Ekranın vaat ettiği çözünürlük ve tazeleme hızını taşıyabilecek bir kablo ve çıkış lazım, bilgisayarın ekran kartı bu zincirin ilk halkası.
Sıkça sorulan sorular
OLED monitörde kalıcı iz kesin oluşur mu? Kesin değil. Sabit arayüz öğelerine çok uzun süre maruz kalmak riski artırıyor; karışık içerikle kullanılan ekranlarda pratikte nadir görülüyor.
IPS panelde siyahlar neden gri görünüyor? Arkadaki aydınlatma sürekli yandığı için. Piksel ışığı tamamen kapatamaz, bir miktar sızıntı kalır.
Oyun için VA panel uygun mu? Kontrastı seviyorsanız uygun. Karanlık sahnelerde iz bırakma davranışına bakmakta fayda var, bu konu panelden panele değişiyor.
Mini LED bunların neresinde? Mini LED, IPS ya da VA panelin arka aydınlatmasını çok sayıda küçük bölgeye ayıran bir yöntem, ayrı bir panel türü sayılmıyor. Konuyu Mini LED yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Monitör seçerken ilk soru şu olmalı: ekranın karşısında en çok ne yapıyorsunuz. Cevabı netleştirdiğiniz anda üç panel arasından hangisinin size uyduğu kendiliğinden ortaya çıkıyor.
