İki işlemci yan yana duruyor. Birinde 6 çekirdek ve yüksek saat hızı yazıyor, diğerinde 12 çekirdek ve daha düşük hız. Hangisinin daha hızlı olduğu, ne yaptığınıza bağlı.
İşlemci seçimini zorlaştıran şey, kutudaki sayıların hiçbirinin tek başına cevap vermemesi.
Çekirdek ne demek
Çekirdek, işlemcinin içindeki bağımsız hesaplama birimi.
Tek çekirdekli bir işlemci aynı anda tek bir iş yapar. Çok çekirdekli bir işlemci işleri gerçekten paralel yürütür.
Her iş paralelleşmez, kilit nokta bu. Bir dosyayı sıkıştırmak, video kodlamak ve derleme yapmak çekirdek sayısından doğrudan faydalanır. Buna karşılık birçok oyun ve gündelik uygulama yalnızca birkaç çekirdeği yoğun kullanır, gerisi boşta bekler.
Bu yüzden 16 çekirdekli bir işlemci, 8 çekirdekli bir işlemcinin iki katı hızlı çalışmaz. Sadece paralelleşebilen işlerde öne geçer.
Thread nedir
Thread, işletim sisteminin gördüğü mantıksal işlem hattı.
Bazı işlemciler her fiziksel çekirdeği iki thread olarak gösterir. 8 çekirdek, 16 thread yazan bir işlemcide bu özellik açıktır.
Kazanç gerçek ama sınırlıdır. İkinci thread, çekirdeğin boşta kalan bölümlerini değerlendirir; iki tam çekirdek etmez. Yoğun çoklu görev ve arka planda iş çalıştırma senaryolarında hissedilir fark yaratır.
Saat hızı ve gerçek hız
Gigahertz cinsinden yazılan değer, çekirdeğin saniyede kaç işlem döngüsü çevirdiğini söyler.
Aynı ailedeki iki işlemciyi karşılaştırırken anlamlıdır. Farklı nesiller ve farklı üreticiler arasında karşılaştırma yapmak ise yanıltıcı olur, çünkü bir döngüde yapılan iş miktarı mimariye göre değişir.
Yeni nesil bir işlemci, daha düşük saat hızında eski nesilden hızlı çalışabilir. Buna mimari verimliliği deniyor ve nesil atlamalarının asıl kazancı çoğu zaman burada.
Kutuda iki değer yazar. Temel hız, işlemcinin sürekli koruyabildiği hızdır. Turbo hız ise kısa süreli tepe değerdir ve soğutma yeterliyse ulaşılır.
Verimli ve performans çekirdekleri
Yeni işlemcilerin bir kısmı iki farklı çekirdek türünü bir arada taşıyor.
Performans çekirdekleri ağır işleri üstlenir. Verimli çekirdekler arka plan görevlerini düşük güçle yürütür.
İşletim sistemi hangi işin nereye gideceğine karar verir. Sonuç, aynı güç bütçesiyle daha fazla toplam iş ve dizüstü tarafta daha uzun batarya ömrü.
Bu yapıdaki işlemcilerde toplam çekirdek sayısı yanıltıcı görünebiliyor. 6 performans ve 8 verimli çekirdek taşıyan bir işlemcinin ağır iş kapasitesi, 14 tam çekirdekle aynı değil.
Önbellek ve oyun
Az konuşulan ama oyunda belirleyici bir değer var: önbellek.
Önbellek, işlemcinin sık kullandığı veriyi elinin altında tuttuğu çok hızlı hafıza. Veriyi ana bellekten çekmek zorunda kalmadığında işlemci beklemez.
Oyunlar önbelleğe alışılmadık ölçüde duyarlı. Büyük önbelleğe sahip modeller, saat hızı ve çekirdek sayısı benzer rakiplerinden oyunda belirgin biçimde öne geçebiliyor; bu yüzden bazı üreticiler oyuncular için özellikle önbelleği büyütülmüş sürümler çıkarıyor.
Oyun performansında ekran kartının payının daha büyük olduğunu da unutmamak gerekiyor. Konuyu ekran kartı seçim rehberimizde ele aldık.
TDP, soğutma ve uyum
TDP değeri işlemcinin ürettiği ısıyı ve dolaylı olarak güç ihtiyacını gösterir.
Yüksek TDP, daha güçlü bir soğutucu ve daha iyi kasa hava akışı demek. Yetersiz soğutmada işlemci turbo hızına çıkamaz ve aldığınız performansın bir kısmını kullanamazsınız.
Uyum tarafında iki şeye bakılır. İşlemcinin soketi anakartla eşleşmeli, anakartın yonga seti de o işlemciyi desteklemeli. Bazı durumlarda anakartın BIOS güncellemesi gerekiyor.
Anakart tarafını anakart boyutları yazımızda anlattık. Kutu içi hava akışı ve soğutucu seçimi de ayrı bir başlık.
Kullanıma göre seçim
Ofis ve tarayıcı. Güncel nesil bir giriş ya da orta seviye işlemci fazlasıyla yeter. Buraya bütçe yığmanın karşılığı yok.
Oyun. Yüksek tek çekirdek performansı ve büyük önbellek öne çıkıyor. Çekirdek sayısında orta seviye yeterli, bütçenin ağırlığı ekran kartına gitmeli.
Video kurgu ve render. Çekirdek sayısı doğrudan süreye yansıyor. Burada çok çekirdekli modeller gerçek zaman kazandırıyor.
Yazılım geliştirme. Derleme paralelleşir, çekirdek sayısı işe yarar. Bellek de en az işlemci kadar belirleyici.
Yayın yaparken oyun oynamak. Arka planda kodlama çalıştığı için çekirdek sayısı öne çıkıyor.
İşlemci modelleri arasında nesil ve soket bilgisi ürün açıklamasında veriliyor; AMD Ryzen 5 5500 gibi ürünlerde soket adı doğrudan başlıkta geçiyor. Diğer parçalar için bilgisayar bileşenleri kategorisine bakabilirsiniz.
Darboğaz meselesi
Sık duyulan bir kaygı var: güçlü bir ekran kartını zayıf bir işlemci frenler mi?
Frenleyebilir ama bu her zaman bir sorun sayılmaz. Yüksek çözünürlükte oynarken yük büyük ölçüde ekran kartına biner ve işlemcinin payı azalır; düşük çözünürlükte ve yüksek kare hızlarında ise işlemci öne çıkar ve darboğaz orada görünür hale gelir.
Pratik yaklaşım şu: aynı segmentten parçalar seçmek. Üst seviye bir kartın yanına giriş seviyesi bir işlemci koymak dengesiz bir sistem üretiyor.
Sıkça sorulan sorular
Daha çok çekirdek her zaman daha mı iyi? Değil. Yalnızca paralelleşen işlerde fayda veriyor, oyunlarda ve gündelik kullanımda etkisi sınırlı kalıyor.
Eski anakartıma yeni işlemci takabilir miyim? Soket ve yonga seti uyuyorsa takılabiliyor. Çoğu nesil geçişinde soket değiştiği için anakart da yenilenmesi gerekiyor.
Kutulu soğutucu yeterli mi? Giriş ve orta seviye modellerde genelde yeterli. Üst seviye ve turbo hızını sürekli kullanacak sistemlerde ayrı soğutucu gerekiyor.
İşlemci mi ekran kartı mı önce? Oyun ağırlıklı kullanımda ekran kartı, kurgu ve derleme ağırlıklı kullanımda işlemci öncelikli.
İşlemci seçerken en faydalı alışkanlık, kutudaki sayıları değil kendi iş listenizi okumak. Aynı sayılar iki kullanıcı için tamamen farklı sonuçlar üretiyor.
