Konsolu televizyona bağladınız, kola bastınız, karakter bir an geç hareket etti. Aynı oyun arkadaşınızın monitöründe daha çabuk tepki veriyor. Aradaki fark input lag, yani girdi gecikmesi.Televizyonlarda oyun deneyimini en çok belirleyen ve teknik özellikler listesinde en az yazan değer.
Input lag nedir
Kolun tuşuna bastığınız an ile sonucun ekranda göründüğü an arasındaki süre.
Televizyon, kaynaktan gelen görüntüyü olduğu gibi ekrana basmaz. Önce işler: ölçekler, gürültü temizler, renkleri düzenler, hareketi yumuşatır. Bu işlemlerin her biri zaman alır.
Film izlerken bu gecikme hiç sorun değildir, görüntü zaten kayıttan gelir. Oyunda ise görüntü sizin hareketinize cevap verir, dolayısıyla her milisaniye hissedilir.
Ölçü birimi milisaniye. 10 milisaniyenin altı çok iyi, 20 civarı rahat, 40 ve üstü hızlı oyunlarda fark edilir hale gelir. 100 milisaniyenin üstünde kolun tepki vermediğini düşünmeye başlarsınız.
Yenileme hızıyla karıştırılmasın
İki değer sürekli birbirine karışıyor ama farklı şeyleri ölçüyorlar.
Yenileme hızı, ekranın saniyede kaç kez görüntü tazelediğini söyler ve hertz ile yazılır. Akıcılıkla ilgilidir.
Input lag, komutun ekrana ulaşma süresidir ve tepkiyle ilgilidir.
Bir ekran 120 Hz olabilir ama görüntü işleme katmanı ağırsa yine de yavaş hissettirir. Tersi de mümkün: 60 Hz bir ekran düşük gecikmeyle çok daha tepkili durabilir. Yenileme hızı tarafını ekran yenileme hızı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Üçüncü bir değer olan tepki süresi ise pikselin renk değiştirme hızıdır, o da ayrı bir konu.
Oyun modu ne yapıyor
Oyun modu, aslında bir şey eklemez; aksine çıkarır.
Televizyon bu moda geçtiğinde görüntü işleme zincirinin büyük kısmını devre dışı bırakır. Hareket yumuşatma kapanır, gürültü azaltma durur, ölçekleme sadeleşir.
Sonuç genelde dramatiktir. Aynı televizyonda oyun modu kapalıyken 90 milisaniye ölçülen gecikme, mod açıldığında 15 milisaniyeye inebilir.
Bedeli görüntü işlemenin sağladığı iyileştirmelerden vazgeçmek. Bazı modellerde renkler biraz daha ham görünür. Çoğu oyuncu için bu takas fazlasıyla mantıklı.
Oyun modu genelde görüntü ayarları menüsünde bulunur. Bazı televizyonlar bir konsol algıladığında bu moda kendiliğinden geçer.
ALLM ve VRR
Yeni televizyonlarda iki kısaltma daha karşınıza çıkıyor.
ALLM otomatik düşük gecikme modu demek. Konsol oyun başlattığında televizyona haber verir, televizyon oyun moduna kendiliğinden geçer. Oyun bitince normal moda döner. Menüyle uğraşmayı ortadan kaldıran pratik bir özellik.
VRR değişken yenileme hızı. Konsolun ürettiği kare sayısı dalgalandığında ekran kendi tazeleme hızını ona uydurur. Görüntüde yırtılma ve takılma hissi belirgin biçimde azalır.
İkisi de HDMI 2.1 ile geldi. Televizyonun HDMI 2.1 yazması yeterli değil; bu özelliklerin ayrıca destekleniyor olması ve hangi portlarda çalıştığı önemli, çünkü birçok modelde dört portun yalnızca ikisi tam bant genişliği taşır.
Kablosuz kol da gecikme ekliyor
Zincirdeki tek gecikme kaynağı ekran sayılmaz.
Kablosuz kollar sinyali radyo üzerinden gönderir ve bu birkaç milisaniye ekler. Çoğu oyuncu için fark edilmez, rekabetçi oyunlarda kablolu bağlantı hala en kararlı seçenek.
Kablosuz kulaklık da ses tarafında gecikme yaratır. Görüntüyle ses arasındaki kayma sizi rahatsız ediyorsa düşük gecikmeli kodek desteği ya da kolun kulaklık girişini kullanmak çözüm oluyor.
Televizyonun ses gecikmesi ayarı da bulunur. Görüntü ile ses arasındaki farkı buradan ince ayar yapabilirsiniz.
Ölçmek ve iyileştirmek
Kendi televizyonunuzun gecikmesini kabaca test edebilirsiniz.
Ekranda çalışan bir kronometre görüntüsünü telefonunuzla çekip, kaynak ile ekran arasındaki farkı karşılaştırmak yaygın bir yöntem. Kesin sonuç vermez ama modlar arasındaki farkı görmenizi sağlar.
İyileştirme listesi kısa. Oyun modunu açın. ALLM varsa etkinleştirin. Konsolu tam bant genişliği taşıyan HDMI portuna takın. Hareket yumuşatma ayarlarını kapatın.
Televizyonun yazılımını da güncel tutun; üreticiler bazı modellerde gecikmeyi güncellemeyle iyileştiriyor.
Ekran seçerken
Oyun ağırlıklı bir kullanım planlıyorsanız teknik özelliklerde şu üçünü arayın: oyun modunda ölçülmüş input lag değeri, ALLM ve VRR desteği, HDMI 2.1 portlarının sayısı.
Panel türü de tepki tarafında rol oynuyor. Panel farklarını Mini LED yazımızda ele aldık. OLED panellerin piksel tepki süresi çok düşük olduğu için hareket netliğinde önde duruyor.
Televizyon modelleri arasında oyun özellikleri ürün açıklamasında ayrı bir başlık olarak veriliyor. Masaüstü tarafında ise aynı işi monitör ve ekran kategorisi görüyor; HP X27Q gibi oyuncu monitörleri bu iş için ayrı bir sınıf.
Bulut oyun ve akış servisleri
Bulut üzerinden oyun oynuyorsanız gecikme zincirine bir halka daha ekleniyor.
Bu servislerde oyun uzaktaki bir sunucuda çalışır, görüntü size video olarak akar ve komutlarınız aynı yolu geri gider; dolayısıyla toplam gecikme televizyonun kendi işleme süresine ek olarak internet bağlantınızın gidiş dönüş süresini de içerir.
Kablolu bağlantı burada belirgin fark yaratıyor. Kablosuz ağda oynanacaksa yönlendiriciye yakın olmak ve 5 GHz bandını kullanmak gecikmeyi düşürüyor.
Sıkça sorulan sorular
Oyun modu görüntü kalitesini düşürür mü? Bazı iyileştirmeleri kapattığı için görüntü biraz daha ham görünebiliyor. Yeni modellerde aradaki fark oldukça küçüldü.
Film izlerken oyun modu açık kalsın mı? Gerek yok. ALLM destekleyen televizyonlar bu geçişi kendiliğinden yapıyor.
Input lag değerini nereden öğrenirim? Üreticiler genelde yazmıyor. Bağımsız ölçüm yapan kaynaklar model bazında bu değeri paylaşıyor.
Monitör televizyondan her zaman hızlı mı? Genelde daha düşük gecikmeli çalışıyorlar, ancak oyun modu açık iyi bir televizyon aradaki farkı büyük ölçüde kapatıyor.
Konsolu televizyona bağlayıp oyun modunu açmadan oynamak, en yaygın ve en kolay düzeltilen hata. Menüde tek bir ayarı değiştirmek çoğu zaman yeni bir ekran almaktan daha çok fark yaratıyor.
