Bileğinizdeki saat gece boyunca nabzınızı ölçüyor, kandaki oksijeni tahmin ediyor, sabah size uyku puanı veriyor. Akıllı saat sağlık sensörlerinin arkasında ne olduğunu bilmek, çıkan sayıya ne kadar güveneceğinizi de belirliyor.
Sensörlerin çoğu aynı temel fikir üzerine kurulu: cilde ışık gönder, geri döneni ölç. Gerisi hesaplama.
Optik nabız sensörü
Saatin arka yüzünde yanıp sönen yeşil ışıkları görmüşsünüzdür. Yöntemin adı fotopletismografi, kısaca PPG.
Kalp her attığında bilekteki kılcal damarlara bir kan dalgası gider ve o an damarlardaki kan hacmi artar. Kan, yeşil ışığı emen bir madde taşır, hacim arttıkça geri yansıyan ışık azalır.
Saat bu iniş çıkışı saniyeler boyunca kaydeder, tepe noktalarını sayar ve dakikadaki atım sayısını çıkarır. Yeşil ışığın seçilmesi de tesadüf sayılmaz, kan bu dalga boyunu güçlü biçimde emdiği için sinyal net çıkıyor.
Yöntemin zayıf noktası hareket. Bilek sallandığında sensörle cilt arasındaki mesafe değişir, sinyale gürültü karışır. Bu yüzden ağır tempolu koşuda ya da ağırlık çalışmasında bilekten alınan nabız, göğüs bandına göre sapabiliyor.
Kayışın sıkılığı da doğrudan etkiliyor. Gevşek bir kayışta sensör cilde tam oturmaz ve ölçüm bozulur. Saati bilek kemiğinin bir parmak yukarısına, sallanmayacak kadar sıkı takmak ölçüm kalitesini gözle görülür biçimde artırıyor.
SpO2, yani kandaki oksijen
Bu ölçüm için saat ikinci bir ışık kaynağı kullanır: kırmızı ve kızılötesi.
Mantık şu: oksijen taşıyan hemoglobin ile oksijenini bırakmış hemoglobin, bu iki dalga boyunu farklı oranlarda emer. İki ölçümün birbirine oranından kandaki oksijen doygunluğu tahmin edilir.
Hastanedeki parmak oksimetreleri de aynı prensiple çalışır ama önemli bir farkla. Parmak klipsi ışığı dokunun bir yüzünden gönderip diğer yüzünden alır. Saat bunu yapamaz, ışığı gönderdiği yerden geri yansıyanı ölçer. Bilekte doku daha kalın, kemik ve damar dizilimi de kişiden kişiye değişir.
Bu yüzden saatteki SpO2 değeri bir eğilim göstergesi olarak okunmalı. Tek bir ölçümün mutlak doğruluğundan çok, günler içindeki değişimi anlamlı.
EKG nasıl farklı çalışır
EKG özelliği ışıkla değil, elektrikle ölçüm yapar.
Kalp kası kasılırken küçük elektriksel sinyaller üretir. Saatin arkasındaki metal temas noktası ile kasadaki ya da taçtaki elektrot arasında bir devre kurulur. Parmağınızı elektroda koyduğunuzda devre kapanır ve kalbin elektriksel etkinliği kaydedilir.
Klinik EKG cihazları vücuda on iki farklı noktadan bakar. Saat tek bir hattan bakar, yani tek derivasyonlu bir kayıt alır.
Bu kayıt her şeyi göremez. Ama atriyal fibrilasyon gibi ritim düzensizliklerini yakalamakta işe yarayabiliyor, nitekim bu özellik birçok ülkede tıbbi cihaz onayından geçmiş durumda. Kalp krizi tespit etmez, öyle bir iddiası da yok.
Uyku takibi
Uyku ölçümü tek bir sensöre dayanmıyor, birkaç verinin birleşiminden çıkıyor.
Saat gece boyunca hareketi ivmeölçerle, nabzı ve nabız değişkenliğini optik sensörle izler. Bazı modeller cilt sıcaklığını ve solunum hızını da ekler.
Algoritma bu verileri uyku evrelerine böler: hafif, derin ve REM. Laboratuvar ortamında uyku evreleri beyin dalgalarıyla belirlenir. Saat beyne bakamadığı için evre ayrımı bir tahmin olarak kalıyor.
Toplam uyku süresi ve uyanma sayısı gibi kaba veriler ise makul isabetle çıkıyor. Uyku evrelerinin dağılımına takılmak yerine, süre ve düzenlilik eğilimini izlemek daha sağlam bir kullanım.
Doğruluk konusunda gerçekçi olmak
Bu cihazlar tüketici elektroniği; bir kısmı belirli özellikler için tıbbi onay almış olsa da genel olarak tanı koymak üzere tasarlanmadı.
En güvenilir oldukları alan sabit tempodaki nabız ölçümü, adım sayımı ve uyku süresi. Bunlarda gerçeğe yakın sonuçlar veriyorlar.
Daha az güvenilir oldukları alan yüksek tempolu egzersizde anlık nabız, SpO2’nin mutlak değeri ve uyku evresi dağılımı.
Dövme, koyu cilt tonu, bilek tüyü ve soğuk hava optik ölçümü etkileyebiliyor. Soğukta damarlar büzüldüğü için sinyal zayıflar, kışın dışarıda alınan ölçümlerde sapma artıyor.
Cihazın verdiği bir uyarı sizi endişelendiriyorsa doğru adım hekime gitmek. Saatteki veriyi tanı yerine koymak da, tümüyle görmezden gelmek de yanlış olur.
Bileklik, saat ve yüzük
Aynı sensörler farklı gövdelerde de karşınıza çıkıyor.
Bu cihazların ne kadar dayandığı da sensör kadar bataryaya bağlı; yeni nesil hücreleri silikon karbon batarya yazımızda anlattık.
Hangi sensörün hangi modelde bulunduğu akıllı saat modellerinin özellik listesinde görülebiliyor.
Akıllı bileklikler genelde optik nabız ve ivmeölçerle sınırlı kalır, batarya ömrü uzundur. Akıllı saatler EKG, cilt sıcaklığı ve konum gibi katmanları ekler.
Akıllı yüzükler ise parmaktan ölçüm yapar. Parmak damarları yüzeye daha yakın olduğu için dinlenme nabzı ve gece ölçümlerinde avantajlı sayılıyor. Konuyu akıllı yüzük yazımızda ele aldık.
Sıkça sorulan sorular
Akıllı saat tansiyon ölçer mi? Bazı modellerde bu özellik var ama çoğu manşetli bir cihazla düzenli kalibrasyon istiyor. Manşetli tansiyon aletinin yerini tutmuyor.
Gece takmak zorunda mıyım? Uyku verisi için gerekiyor. Rahatsız ediyorsa kayışı biraz gevşetin, ölçüm kalitesi düşer ama süre takibi çalışmayı sürdürür.
Dövme ölçümü bozar mı? Koyu renkli ve yoğun dövmeler ışığı emdiği için optik sensörü etkileyebiliyor. Saati dövmesiz bir bölgeye kaydırmak sonucu düzeltiyor.
Saatin verdiği uyku puanı ne kadar doğru? Süre ve uyanma sayısı makul çıkıyor, evre dağılımı ise tahmine dayanıyor. Puanı günlük bir not olarak değil, haftalık eğilim olarak okuyun.
Bileğinizdeki cihazın en güçlü tarafı tek bir ölçümün doğruluğu sayılmaz; aynı ölçümü her gün, aynı koşullarda, aylarca tekrarlayabilmesi. Hekiminize gösterebileceğiniz şey de o eğilim grafiği zaten.
