Mutfak tezgahında duran kutunun adı kızartmayı çağrıştırıyor, oysa airfryer’ın içinde yağ havuzu yok. Dönen tek şey hava.
İçeride bir rezistans var, hemen yanında da yüksek devirli bir fan. Rezistans havayı ısıtıyor, fan o havayı delikli sepetin içine savuruyor. Hava yiyeceğin her yüzeyine aynı hızla çarptığı için dış taraf çabuk kuruyor, arkasından da renk almaya başlıyor.
Yiyeceği çıtırlatan şey ne
Çıtırlığı yaratan şey, yüzeydeki nemin gitmesi.
Su buharlaştıkça o bölgenin sıcaklığı yükselebiliyor, şekerlerle amino asitler bu sıcaklıkta birleşip renk ve koku veren bileşiklere dönüşüyor. Maillard tepkimesi deniyor buna. Ekmeğin kabuğu da o tepkimenin işi, etin kızarmış yüzeyi de.
Derin yağda da benzeri olur, ama ısıyı orada kızgın yağ taşır ve yiyecek o yağın bir kısmını içine çeker. Sıcak hava fritözünde taşıyıcı hava olduğundan içeri çekilecek bir havuz kalmıyor; sepete gezdirilen bir kaşık yağ yalnızca yüzeyin renk almasına yardım ediyor.
Sonucun derin yağla birebir aynı çıkmasını beklememek daha gerçekçi olur. Yağın verdiği ağır kaplama olmayınca doku daha kuru kalır, tat daha sade. Kimi kullanıcı bunu kazanç sayar, kimi de eski kıvamı arar.
Fırından farkı ne
Airfryer, çalışma mantığı bakımından küçük bir turbo fırın. Ayrıldıkları yer hacim ve hava hızı.
Bir fırının içi geniştir, havası görece yavaş dolaşır, o hacmi ısıtmak da zaman alır. Airfryer’ın haznesi birkaç litreyle sınırlı, fanı ise çok daha sert eser; küçük hacim çabuk ısındığı için iki üç kişilik bir porsiyonda hazırlık kısalıyor.
Kalabalık sofrada tablo tersine dönebilir. Fırının tepsisi bir seferde çok daha fazlasını alır, airfryer aynı işi iki üç turda bitirir. Mutfağınızda zaten bir fırın varsa karar büyük ölçüde porsiyon büyüklüğüne bakar. Fırın tarafındaki seçenekleri ankastre ve solo fırın karşılaştırmasında ayrıca ele almıştık.
Kaç litre yeterli
Kutuların üstündeki litre değeri sepetin hacmini anlatıyor, pişirebileceğiniz porsiyonu değil. Sonucu belirleyen şey, yiyeceklerin tek katman durabilmesi. Üst üste yığılan patatesin arasından hava geçemez, alttakiler buharda kalır.
Kaba bir yerleşim şöyle:
| Hazne | Ne için rahat |
|---|---|
| 2 – 3,5 litre | Tek kişilik ana yemek, iki kişilik garnitür |
| 4 – 6 litre | İki üç kişilik ana yemek, bir tavuk but porsiyonu |
| 7 litre ve üstü | Dört kişilik sofra, çift sepetli modellerde iki ayrı yemek |
| 10 litre üstü fırın tipi | Tepsiyle çalışma, ama tezgahta ciddi yer |
Bu aralıklar kesin sınır sayılmaz, kaba bir eğilim gösterir. Haftada bir patates kızartanla her akşam ana yemek pişiren için aynı hacim aynı şey değil. Modellerin çoğunda kapasite doğrudan adında geçiyor; 5,5 litrelik CVS Healfry gibi isimlerde litre bilgisini ürün adından okuyabilirsiniz.
Sepetli mi, fırın tipi mi
Çekmeceli sepet. En yaygın biçim. Sepeti çekiyor, yiyeceği karıştırıp geri itiyorsunuz; kapak açma derdi yok. Tezgahta az yer kaplar, buna karşılık içeriyi pişerken göremezsiniz.
Çift sepetli. İki hazne yan yana duruyor, her birine ayrı sıcaklıkla süre verebilirsiniz. Ana yemekle garnitürü aynı anda bitirmek isteyene mantıklı gelir. Gövde de tek sepetliye göre genişliyor tabii.
Fırın tipi. Camlı kapak, raflar, çoğunda bir de döner şiş var. Tepsiyi pişerken görebiliyorsunuz; düzen bakımından bir fırına yakın. Karşılığında tezgahta mini fırın kadar yer ister.
Kutuda bakılacak birkaç somut şey
Sıcaklık aralığı. Modellerin bir kısmında bant epey geniş. Philips’in 3000 serisi 7,2 litrelik modelinde alt sınır 60, üst sınır 204 derece. Alt uç kurutma ve ısıtma işlerine bakar, üst uç kızartma tarafına.
Güç. Etikette çoğunlukla 1400 ile 2000 watt arası değerler görüyorsunuz. Yüksek watt tek başına iyi sonuç anlamına gelmiyor, ama küçük hacmi çabuk toparladığı için ısınma süresini kısaltabiliyor.
Kontroller. Kadranlı modeller basit, arızası az. Dokunmatik ekranlılarda hazır programlar ve karıştırma hatırlatıcısı var. Hangisinin daha rahat geldiği alışkanlığa göre değişir.
Yapışmaz kaplama. Sepetin bulaşık makinesine girip girmediği modelden modele değişiyor, kılavuzda yazar. Kaplama çizilince ömrü kısaldığından metal maşa ve aşındırıcı sünger önerilmez.
Yer ve havalandırma. Cihaz arkasından sıcak buhar atar. Kullanım kılavuzları etrafında boşluk bırakılmasını istiyor; Cosori’nin çift sepetli modelinde bu mesafe 13 santimetre olarak veriliyor, dolap kapağının hemen dibine konmaması da ayrıca söyleniyor.
Tezgah üstü modelleri karşılaştırmak isterseniz toplu bir görünüm veriyor fritöz ve airfryer kategorisi.
Sonucu değiştiren kullanım alışkanlıkları
En başta tek katman kuralı var. Sepeti tıka basa doldurmak süreyi kısaltmıyor, pişmeyi dengesizleştiriyor.
Arada bir sepeti çekip karıştırmak alt yüzeyi de havayla buluşturur. Birçok modelde bunun için hatırlatma sesi bile var.
Ön ısıtmada üreticilerin ortak bir tavrı yok. Philips, ön ısıtmanın gerekmediğini, isteyenin pişirme süresine bir ila beş dakika ekleyebileceğini söylüyor. Cosori ise kendi kılavuzunda ön ısıtmayı öneriyor. Kendi cihazınızın kılavuzu hangisine yakınsa ona uymak en pratiği.
Yağlı yiyeceklerde damlayan yağ haznenin dibinde birikiyor, bir süre sonra duman da yapabiliyor. Pişirme bitince o yağı boşaltmak hem dumanı hem kokuyu azaltır.
Renk tarafında Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin tavsiyesi nişastalı gıdalarda altın sarısında durmak, koyu kahveye kadar götürmemek. Kurum, patates ve ekmek gibi ürünlerin 120 ile 150 derece üzerinde pişerken akrilamid oluşturduğunu, renk koyulaştıkça miktarın arttığını belirtiyor. Patatesin buzdolabı yerine serin ve karanlık bir yerde saklanmasını da aynı kaynak öneriyor.
Sıkça sorulan sorular
Airfryer gerçekten yağsız mı pişirir? Yağ havuzu kullanmadığı için yiyecek kızartma yağı çekmiyor. Yüzeyin daha iyi renk alması adına çoğu tarifte bir tatlı kaşığı yağ gezdirilir. “Yağsız” ifadesini “yağa batırmadan” diye okumak daha doğru olur.
Ön ısıtma şart mı? Üreticiye göre değişir. Philips gerekmediğini belirtiyor, kimi markalar kendi kılavuzunda öneriyor. Cihazınızın kılavuzundaki yönergeyi esas alın.
Airfryer kaç litre olmalı? İki üç kişilik bir mutfakta 4 ile 6 litre arası genelde rahat ettiriyor, tek kişilik kullanımda 3,5 litre de yetebiliyor. Belirleyici olan sepetin hacmi değil, yiyeceğin tek katman durup durmadığı.
Fırının yerini tutar mı? Küçük porsiyonlarda büyük ölçüde tutar. Tepsi dolusu börek, büyük hamur işi ve kalabalık sofra söz konusu olduğunda fırın hala daha rahat.
Sepeti bulaşık makinesinde yıkayabilir miyim? Birçok modelde çıkarılabilir parçalar makineye uygun, ama bu her cihaz için geçerli sayılmaz. Kaplamanın ömrü açısından kılavuzdaki bilgiye bakmakta yarar var.
